Oxford ‘Beyin Çürümesi’ Dedi, Oysa Asırlar Önce Hadislerde ‘Malayani’ydi”

Geçtiğimiz yıl Oxford Üniversitesi yılın kelimesi olarak dikkat çekici bir terimi seçti: “Brain Rot:Beyin Çürümesi” Dijital çağın insan zihni üzerindeki en görünür etkisini tanımlayan bu kavram, sosyal medya, gereksiz bilgi akışı ve anlamsız içeriklerle zihnin çürümeye başlamasını ifade ediyor.

Ancak düşündürücü olan şu ki; modern dünyanın yeni isimler taktığı bu marazi hâl, asırlar önce Peygamber Efendimiz (s.a.v.) tarafından tarif edilmiş ve ümmeti uyarılmıştır. İslam ahlak ve tasavvuf geleneğinde bu duruma “malayani” denir.

Malayani Ne Demektir?

Malayani; kişiyi ilgilendirmeyen, ne dünya ne de ahiret faydası olan söz, iş ve meşguliyetlerdir. Zihni dağıtan, kalbi perdeleyen, ruhu zayıflatan boş uğraşlardır.

Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurur:

“Kişinin İslam’ının güzelliğinden biri de, kendisini ilgilendirmeyen şeyleri terk etmesidir.” (Tirmizî, Zühd 11).

Bu hadis-i şerif, sadece bir ahlak ölçüsü değil, aynı zamanda zihinsel ve ruhsal sağlığımızı korumanın temel ilkesidir.

Zihinsel Tükeniş: Dijital Malayani Çağı

Bugün “beyin çürümesi” dediğimiz hâl saatler süren sosyal medya akışları, sonsuz videolar, faydasız tartışmalar ve boş içeriklerin içinde kaybolmak demek.

Sonuç? Zihinsel yorgunluk, ruhsal boşluk ve hayatın merkezinden kopuş…

İmam Şâfiî’nin şu sözü adeta bugünü özetliyor: “Boş şeylerle meşgul olan, zamanla hayırlı işleri terk eder.”

İnsanın yaratılışında meşguliyet vardır. Zihin ve kalp boş durmaz. Ya faydalı olanla meşgul oluruz ya da malayani ile tükeniriz.

İbn Kayyim der ki: “Nefsi hak ile meşgul etmezsen, o seni batıl ile meşgul eder.”

Peki Çözüm Ne? Beyin Çürümesini Nasıl Durdururuz?

Beynimizi ve kalbimizi ihya etmenin yolları belli. İşte birkaç pratik adım:

1. Zaman Şuurunu Kazan

Zamanı en değerli sermaye olarak görmek zorundayız. Günümüzü faydalı işlerle dolduralım:

• Kitap okuyalım, ilim meclislerine katılalım

• Zikir ve tefekkür için vakit ayıralım

• Üretken hobiler ve el sanatlarıyla meşgul olalım

2. Dijital Diyet Yap

• Sosyal medya süremizi sınırlayalım

• Bildirimleri kapatalım

• Gereksiz içerikleri telefonumuzdan,televizyonumuzdan temizleyelim

3. Hayırlı Sohbetlere Katıl

• Kalbi ve zihni diri tutacak insanlarla dostluklar kuralım

• Tefekkürü artıran sohbet halkalarına dahil olalım

4. Zihin ve Ruh Besleyen Filmler İzleyelim

Hayatı ve vakti sorgulatan, tasavvufi derinliği olan bazı film önerileri:

• The Pursuit of Happyness – Azim ve sabır hikâyesi

• About Time – Zamanın ve anın kıymetini bilmek

• Into the Wild – Dünyayı terk edip hakikati aramak

• Bab’Aziz (Tasavvufi) – Çöl ortasında hakikat yolculuğu yapan derviş ve torununun başından geçenleri anlatır

Son Söz

Unutmayalım ki vakit, en kıymetli sermayemizdir. Harcadıkça geri gelmeyen, telafisi olmayan bir nimettir. Malayaniyle, boş meşguliyetlerle zayi edilen her an, insanın kalbine ve aklına vurulan bir darbedir.

Kendimize şu çağrıyı hatırlatalım:

“Kendini faydasız meşguliyetlerden azat et ki, zihnin ve kalbin hakikatin pınarından nasiplensin.” Çünkü…

“Her insanın sermayesi sayılı nefesleridir. Tükenen nefes değil, aslında sensin.”

Kaynakça: DİA/ İslam Ansiklopedisi

Editör: Binnur Aslan